De nuance in de zorg: meer aandacht voor stigma

In de geestelijke gezondheidszorg ligt de nadruk op het medisch herstel van psychische klachten en het behouden van mentale balans. Maar cliënten hebben een andere behoefte: zij geven aan dat zij stigma en stigmatisering veel erger vinden dan een psychische kwetsbaarheid hebben, vanwege de angst op negatieve reacties en afwijzing. In het ergste geval leidt stigmatisering tot uitsluiting, discriminatie, en eenzaamheid.

Op je mentale gezondheid heb je invloed, door medicatie of therapie. Een behandelplan en een signaleringsplan om terugval te voorkomen zijn uiteraard belangrijk.

Maar cliënten hebben meer behoefte aan tools om het dilemma ‘Vertel ik het wel of vertel ik het niet?’ om te gaan. Want op de reactie van de ander, daar heb je geen directe invloed op. Zij worstelen met vragen als:

‘Dokter, moet ik wel of niet over mijn psychische kwetsbaarheid vertellen bij een sollicitatie?’, ‘Ik zal nooit een partner vinden, wie wil er nu met iemand omgaan met een psychiatrisch verleden?’, ”Ik ben arbeidsongeschikt door mijn psychische klachten. Ik ga niet naar feestjes, want dan vraagt iedereen ‘Wat doe je voor werk?’ De buren zagen dat ik door de politie uit mijn huis werd gehaald terwijl ik in verwarde toestand was. Ze weten dat ik opgenomen ben geweest. Ik schaam me dood: wat moet ik tegen ze zeggen?

Mijn focuspunten voor de geestelijke gezondheidszorg

De impact van bejegening: Ben je je bewust van de impact die jouw woorden en jouw houding hebben op clienten? Vanuit mijn persoonlijke ervaring met dwangopnames en de isoleercel, houd ik de sector een spiegel voor. Wat is de impact van stigma op het herstelvermogen van de cliënt? Wat is de impact van stigma hoe iemands leven daarna verloopt?

Clinician bias Hulpverleners zien in hun werk cliënten met wie het op dat moment zeer slecht gaat. Ze zijn in crisis. Of ze zijn gevaarlijk. Of ze vallen terug. Dat beinvloedt het herstelperspectief dat zij hebben op mensen met een label: ze denken dat een crisis dermate ontwrichtend is dat herstel niet meer mogelijk is.

Dat is een misvatting. Wat zij zich onvoldoende realiseren is dat er veel mensen zijn die, toen ze jong waren, gediagnosticeerd zijn, hersteld, en daarna weer een goede baan hebben gevonden. Zij werken in posities als arts, hoge ambtenaarn rechter, of wetenschapper. Maar omdat zij uit angst voor stigma nooit over hun ervaringen zullen praten, denken we: ze bestaan niet.

Beeldvorming en Veerkracht: Het doorbreken van het eenzijdige beeld in de media — waar cliënten vaak als ‘gevaarlijk’ of ‘onvoorspelbaar’ worden neergezet — begint bij de bron: de taal en houding van de professionals. Juist als professional kun jij je bijdrage leveren aan het doorbreken van stigma.

Hulpverleners met eigen ervaring: De focus in de GGZ vaak ligt op medisch herstel van de cliënt, de kwetsbaarheid van de professional vaak doodgezwegen. Ik breng mijn expertise naar zorginstellingen, universiteiten en beleidsmakers om deze cultuur te doorbreken. Hoe creëren we een veilige omgeving waarin zorgprofessionals hun eigen herstelervaring kunnen inzetten zonder angst voor professionele uitsluiting?

De dokter mag niet ziek zijn.

Dit is een van de hardnekkigste mythes in de geestelijke gezondheidszorg. Als psycholoog én ervaringsdeskundige zie ik dat het stigma op psychische kwetsbaarheid nergens zo paradoxaal aanwezig is als binnen de muren van de zorg zelf.

Lezingen en workshops ”Vertel ik het wel of vertel ik het niet?”

Rondom mijn boek ”Vertel ik het wel? Of vertel ik het niet? Omgaan met het stigma op psychuische aandoeningen (Boom, 2021) geef ik lezingen en workshops op maat.

Hulpverleners train ik aan de hand van mijn driestappenplan hoe ze met clienten de afweging maken kunnen maken van de voor- en nadelen van vertellen, aan wie ze het vertellen (inclusief omgaan met reacties), en tot slot: hoe vertel je je verhaal? Hier vind je de globale opzet van een workshop.

Voor hulpverleners met eigen ervaring die zelf worstelen met het dilemma (of iedereen die zich daarin herkent) bied ik ook workshops op maat.

Ga naar Spreker en training NL en vul het template in voor non-profit lezingen voor een vrijblijvende offerte.